02.11.2026

WITHIN THE FRAMEWORK OF COP17, JUDGES, PRESIDENTS OF COURTS AND PROFESSORS FROM PRESTIGIOUS UNIVERSITIES VISITING THE REPUBLIC OF ARMENIA WERE HOSTED AT THE COURT OF CASSATION

  2026 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Հայաստանի Հանրապետության Վճռաբեկ դատարանում հյուրընկալվել են Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի անդամ երկրների 17-րդ համաժողովի (COP17) շրջանակներում Հայաստան ժամանած դատավորներ և դատարանների նախագահներ՝ Բելգիայի Սահմանադրական դատարանից, Ինդոնեզիայի Գերագույն դատարանից, Բրազիլի Ազգային բարձր դատարանից, Հնդկաստանի Գերագույն դատարանից և Շրջակա միջավայրի ազգային տրիբունալից, Ավստրալիայի Շրջակա միջավայրի դատարանից, Նեպալի Գերագույն դատարանից, Պապուա Նոր Գվինեայի Գերագույն դատարանից, Ֆինլանդիայի Գերագույն  վարչական դատարանից, Անգոլայի Բարձրագույն դատական խորհրդից և Քենիայի Շրջակա միջավայրի և հողային հարցերով դատարանից, ինչպես նաև պրոֆեսորներ՝ ԱՄՆ-ից (Լուիզիանայի պետական համալսարան), Գերմանիայից (Վայհենշտեֆան-Տրիզդորի կիրառական գիտությունների համալսարան) և Բելգիայից (Գենտի համալսարան), ինչպես նաև ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի և Ասիական զարգացման բանկի ներկայացուցիչներ։

  Հանդիպմանը մասնակցել են Հայաստանի Հանրապետության Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանը, Քրեական պալատի նախագահ Համլետ Ասատրյանը, Վարչական պալատի նախագահ Հովսեփ Բեդևյանը, Հակակոռուպցիոն պալատի դատավոր Գևորգ Գյոզալյանը և Արդարադատության ակադեմիայի ռեկտոր Տաթիկ Սուջյանը։  

  Ողջունելով հյուրերին, Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանը նշեց, որ բնության պահպանությունը երկար ժամանակ հիմնականում դիտարկվել է որպես պետական կառավարման, բնապահպանական քաղաքականության և օրենսդրական կարգավորման առարկա։ Սակայն կլիմայի փոփոխությունը, կենսաբազմազանության աստիճանական հյուծումը, ջրային ռեսուրսների նվազումը և էկոհամակարգերի քայքայումը վկայում են, որ վարչական և քաղաքական միջոցները, ինքնին վերցրած, բավարար չեն այդ աղետաբեր վնասների դեմ արդյունավետ պայքար ծավալելու գործընթացում։ Այս համատեքստում դատական իշխանությունը ձեռք է բերում առանձնահատուկ նշանակություն՝ որպես իրավական համակարգի արդյունավետությունն ապահովող ինստիտուտ։ Դատարանը բնապահպանական գործերով կատարում է կրկնակի գործառույթ՝ լուծում է կոնկրետ վեճը և միաժամանակ ձևավորում է ապագա վարքագծի համար իրավական չափանիշներ։

  Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանն ընդգծեց, որ բնապահպանական վեճերը որակապես տարբերվում են դասական քաղաքացիական և վարչական վեճերից․ բնությանը պատճառված վնասը հաճախ հնարավոր չէ ճշգրիտ գնահատման ենթարկել դրամական արտահայտությամբ, հետևանքները հաճախ հանդես են գալիս տարիներ անց՝ դուրս գալով կոնկրետ անձանց շահերի շրջանակից և շոշափելով հանրության, էկոհամակարգերի և ապագա սերունդների շահերը։ Հետևաբար, բացառապես հետադարձ (post factum) արձագանքող իրավական մոդելը բնապահպանական ոլորտում բավարար համարվել չի կարող, և առանցքային նշանակություն է ստանում կանխարգելման սկզբունքը։

  Վճռաբեկ դատարանի նախագահն ընդգծեց, որ այս առումով կարևոր նշանակություն է ձեռք բերում նաև in dubio pro natura (կասկածի դեպքում հօգուտ բնության) սկզբունքը, համաձայն որի, բնության վրա վնասակար ազդեցության ողջամիտ կասկածի առկայության դեպքում, իրավական նորմերը մեկնաբանելիս, պետք է նախապատվություն տալ բնության պահպանությանը։

  Առանձնահատուկ կարևորություն ունի նաև միջսերնդային արդարության  և ապագա սերունդների շահերի պաշտպանության հիմնահարցը, քանի որ այսօր կայացվող որոշումները կանխորոշում են այն կենսապայմանները, որոնցում ապրելու են ապագա սերունդները։ Հետևաբար, ժամանակակից դատական իշխանության դերը սահմանափակվում է ոչ միայն անցյալում կատարված խախտումների գնահատմամբ, այլև ապագայի համար իրավական չափանիշներ ձևավորելու կարողությամբ։

  Լիլիթ Թադևոսյանն ընդգծեց, որ բնապահպանական վեճերը հաճախ ընկալվում են որպես տնտեսական զարգացման և էկոլոգիական շահերի հակադրություն, սակայն կայուն զարգացման հայեցակարգը ենթադրում է ոչ թե այդ շահերի հակադրում, այլ դրանց միջև երկարաժամկետ և արդարացի հավասարակշռության ապահովում։ Տնտեսական զարգացումը հանրային կարևոր նպատակ է, սակայն այն չի կարող դիտարկվել որպես բնական ռեսուրսների անսահմանափակ օգտագործման իրավունք։ Այս իմաստով դատարանը հանդես է գալիս որպես ոչ միայն վեճ լուծող մարմին, այլև որպես իրավական հավասարակշռության կարևոր երաշխավոր։

  Ամփոփելով իր խոսքը, Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանը նշեց, որ բնության պահպանությունը պետք է դիտարկել որպես մարդու արժանապատվության, առողջության և կյանքի իրավունքի պաշտպանության բաղադրիչ։ Մարդը բնությունից անջատ համակարգ չէ։ Մաքուր օդը, ջուրը, հողը, ընդերքը, կենսաբազմազանությունը և առողջ էկոհամակարգերը մարդու կյանքի, առողջության և արժանապատվության իրավունքների իրացման նախապայմաններ են, հետևաբար, բնության պաշտպանությունը, ըստ էության, միաժամանակ նաև մարդու իրավունքների պաշտպանությունն է։

  Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են միջազգային դատական համագործակցության և բնապահպանական արդարադատության ոլորտում մասնագիտական երկխոսության զարգացման հեռանկարները, երկուստեք հետաքրքրություն ներկայացնող այլ հարցեր։

  Վճռաբեկ դատարանի նախագահ Լիլիթ Թադևոսյանն ընդունել է նաև COP17-ի շրջանակներում Հայաստանի Հանրապետություն ժամանած Բնապահպանության հարցերով համաշխարհային դատական ինստիտուտի նախագահ, Բրազիլի Արդարադատության բարձրագույն դատարանի դատավոր (2024-2026թթ․ նույն դատարանի նախագահ) Անտոնիո Հերման Բենջամինին։

  Ընդունելությանը մասնակցել է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավոր, Դատավորների ընդհանուր ժողովի Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի անդամ Նաիրա Հովսեփյանը։

  Հանդիպման շրջանակներում անդրադարձ է կատարվել բնապահպանական վեճերի լուծման ընթացքում բարձրագույն դատական ատյանների առանձնահատուկ դերին, որոնց որոշումներով ձևավորվում են ուղենիշային իրավական չափանիշներ, որոնք կանխորոշում են դատական մյուս ատյանների, պետական մարմինների և իրավահարաբերությունների այլ մասնակիցների հետագա վարքագիծը։

  Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են բնապահպանական իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ կառուցակարգերի կիրառմանը, այս ոլորտում դատավորների մասնագիտական կարողությունների շարունակական զարգացմանը և դատավորների էթիկային առնչվող հարցեր։

The website development of the Court of Cassation of Armenia was supported within the Project "Supporting the criminal justice reform and harmonising the application of European standards in Armenia" co-funded by the European Union and the Council of Europe. The content and views expressed on the website of the Court of Cassation of Armenia can in no way be taken to reflect the official opinion of the European Union and the Council of Europe".